Skocz do zawartości




Zdjęcie

Aktualne zagadnienia związane z zapewnieniem bezpieczeństwa mikrobiologicznego

Napisany przez TrouwNutrition, 29 czerwiec 2012 · 2362 wyświetleń

Dodany obrazek

Artykuł opublikowany w 1(13)/2011 numerze dwumiesięcznika „Trouw i MY”



Aktualne zagadnienia związane z zapewnieniem bezpieczeństwa mikrobiologicznego

mieszanek paszowych dla drobiu


Dodany obrazek



prof. n. wet. Krzysztof Kwiatek, specjalista higieny żywności
Zakład Higieny Pasz Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy

lek. wet. Ryszard Majdański, specjalista chorób drobiu i ptaków ozdobnych, specjalista higieny żywności
Przychodnia Weterynaryjna, Radomyśl Wielki

Obecność Polski w strukturach Unii Europejskiej powoduje konieczność ciągłego doskonalenia systemu zapewnienia bezpieczeństwa i jakości żywności we wszystkich ogniwach łańcucha żywnościowego. W dużym, a może największym stopniu dotyczy to produkcji drobiarskiej w zakresie wytwarzanych surowców żywnościowych pochodzenia drobiowego, tj. mięsa i jaj. W szczególności ma to odniesienie do produkcji pasz i żywienia drobiu, które stanowią ponad 70% kosztów przedmiotowej produkcji

Czynniki zagrożenia
Na ważną rolę pasz w zapewnieniu bezpieczeństwa żywności wskazuje również zdefiniowanie pojęcia czynnika zagrożenia w rozporządzeniu (WE) 178/2002 art. 3 pkt 14, które sformułowano następująco: „zagrożenie oznacza czynnik biologiczny, chemiczny lub fizyczny w żywności lub paszy, bądź stan żywności lub paszy, mogący powodować negatywne skutki dla zdrowia”.

Potencjalna skala zagrożenia bezpieczeństwa w produkcji zwierzęcej jest ogromna, zważywszy na liczbę utrzymywanych zwierząt gospodarskich i masę zużywanych pasz w ich żywieniu. Obecnie ocenia się, że produkcja pasz przemysłowych w Polsce waha się w zakresie od 7 do 8 mln ton, z czego ok. 70% stanowią mieszanki, pasze dla drobiu.

Drugim ważnym źródłem produktów paszowych na rynku krajowym są mieszanki paszowe wytwarzane przez hodowców zwierząt z własnych materiałów paszowych, z dodatkiem przemysłowych koncentratów białkowych i premiksów. Ilość tę ocenia się na 7–9 mln ton, co daje łącznie masę produkcji od 14 do 17 mln ton mieszanek paszowych rocznie.

Stwierdzane czynniki zagrożeń w żywieniu drobiu i innych zwierząt gospodarskich, towarzyszące temu ryzyko, profil i skala produkcji w przemyśle paszowym rodzą konieczność podejmowania nowych, systemowych i skoordynowanych działań w zakresie technologii i zarządzania bezpieczeństwem oraz jakością. Wskazują na taką konieczność odnotowywane co pewien czas kryzysy dioksynowe, które stanowią tylko tzw. czubek góry lodowej. Należy dodać, że w odniesieniu do pasz istnieje zapis w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 183/2005 stwierdzający, że podmioty działające na rynku pasz powinny przestrzegać zgodności ze szczególnymi kryteriami mikrobiologicznymi.

Kryteria mikrobiologiczne
W niedalekiej przyszłości będą ustalone bardziej precyzyjne kryteria mikrobiologiczne dla pasz. W związku z tym warto dodać, że w chwili obecnej trwają prace w DG SANCO nad opracowaniem projektu rozporządzenia w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dla pasz w zakresie pałeczki Salmonella. Generalnie rzecz ujmując, występowanie w paszach drobnoustrojów chorobotwórczych stwarza ryzyko ich przeniesienia, poprzez zwierzęta, na surowce i produkty żywnościowe pochodzenia zwierzęcego, co z kolei zagraża zdrowiu i życiu człowieka.

Dodany obrazek


Obecnie ze względu na potrzebę doskonalenia zdrowia publicznego musimy brać pod uwagę w szczególności pałeczkę Salmonella. Natomiast występujące skażenie pasz przez grzyby stwarza ryzyko powstawania zakażeń grzybiczych, stanów alergii, a przede wszystkim mikotoksykoz. Jest to szczególnie niebezpieczne, biorąc pod uwagę fakt, że mikotoksyny mogą wykazywać właściwości kancerogenne, mutagenne, teratogenne lub estrogenne. U żywego drobiu powodują także zmniejszenie wykorzystania paszy, pogorszenie stanu zdrowia oraz immunosupresję. W związku z tym należy uznać, że ważnym elementem kontroli i zapewnienia bezpieczeństwa w obszarze produkcji i obrotu pasz i żywienia zwierząt gospodarskich jest corocznie opracowywany i realizowany przez Inspekcję Weterynaryjną Roczny Plan Urzędowej Kontroli Pasz.

Znaczenie epidemiologiczne Salmonella w łańcuchu paszowym
Z danych epidemiologicznych wynika, że odzwierzęce serotypy pałeczek Salmonella stanowią jeden z głównych czynników zatruć i zakażeń pokarmowych człowieka. W latach 2003-2007 roku były one przyczyną ponad 80% bakteryjnych zatruć i zakażeń pokarmowych w Polsce, a zapadalność na salmonellozę wahała się w zakresie od 36 do 42 na 100 000 mieszkańców.

Obecnie, tj. w latach 2008-2009, ten wskaźnik zapadalności jest znacznie niższy i wynosi odpowiednio: 25,2 i 23,5 zachorowań na 100 000 mieszkańców. Należy podkreślić, że głównym źródłem zakażeń pokarmowych u ludzi są produkty drobiowe, tj. jaja i mięso, zanieczyszczone serotypami Salmonella występującymi głównie u drobiu.

Pierwotnym rezerwuarem pałeczek Salmonella są głównie zwierzęta gospodarskie, najczęściej drób, rzadziej trzoda chlewna i bydło. Niebagatelną rolę jako wektory odgrywają gryzonie (myszy, szczury) i owady (żuczek ściółkowy, ptaszyniec). Zasadniczym źródłem zakażeń człowieka jest żywność pochodzenia zwierzęcego. Przyczyn tego zjawiska upatruje się w intensyfikacji chowu zwierząt, skupiającym dużą liczbę osobników na małej powierzchni, co sprzyja szerzeniu się zakażeń, oraz imporcie materiałów paszowych z krajów tropikalnych, gdzie istnieją warunki sprzyjające ich pierwotnemu i wtórnemu zanieczyszczaniu pałeczkami Salmonella.

Za jedno z ważniejszych źródeł zakażenia zwierząt pałeczkami Salmonella uważane są pasze. Bakterie te stwierdzane są w materiałach paszowych pochodzenia zwierzęcego, jak też w surowcach roślinnych. Według danych europejskich zebranych przez EFSA, pochodzących z lat 2000–2004, zanieczyszczenie niektórych śrut z nasion roślin oleistych wynosiło ponad 24% badanych próbek.

U zwierząt gospodarskich, w zależności od liczby komórek Salmonella w paszy i odporności organizmu gospodarza, może dojść do klinicznej lub subklinicznej postaci salmonellozy. W praktyce jednak, pomimo częstego nosicielstwa wśród zwierząt, stosunkowo rzadko obserwowane są zachorowania. Zakażenia bezobjawowe, przy nieefektywnych działaniach prewencyjnych typu dezynfekcja, dezynsekcja czy deratyzacja, prowadzą z kolei do stałego zanieczyszczania środowiska pałeczkami Salmonella i ułatwiają wtórną kontaminację surowców żywnościowych pozyskiwanych od tych zwierząt.

Program monitorowania pałeczek Salmonella
Warunkiem ograniczenia występowania pałeczek Salmonella u zwierząt rzeźnych i w żywności zwierzęcego pochodzenia jest stosowanie pasz wolnych od tych drobnoustrojów. Cel ten towarzyszy wprowadzanym w ostatnich latach programom monitorowania pałeczek Salmonella i innych czynników zoonotycznych w poszczególnych ogniwach łańcucha produkcji i obrotu żywnością.

Z wykonywanych regularnie badań monitoringowych mieszanek paszowych dla drobiu wynika, że w kolejnych latach 2005-2009 stwierdzono odpowiednio: 1,41%; 1,16%; 1,49%, 1,35% i 1,45% próbek dodatnich. Trzeba zadać pytanie, czy to dużo, czy mało, oraz czy wyniki są w pełni wiarygodne i przedstawiają rzeczywisty obraz.

Kolejne pytanie, które sektor drobiarstwa musi sobie postawić to czy stosowane w żywieniu drobiu mieszanki paszowe są w Polsce ważnym i istotnym źródłem powstawania nosicielstwa w stadach drobiu. Odpowiedź na to pytanie może być w części zawarta w opinii przygotowanej przez EFSA, w której stwierdza się, że pasze stanowią ważne źródło Salmonella dla zwierząt żywnościowych, a także uzyskiwanych z nich surowców żywnościowych pochodzenia zwierzęcego.

Dodany obrazek


Ranga znaczenia paszowego źródła zakażeń pałeczką Salmonella jest zależna od geograficznego statusu epizootycznego. W regionach o niskim występowaniu, gdzie poziom nosicielstwa i/lub typowe infekcje są pod odpowiednią kontrolą lub są nieobecne, pasza zanieczyszczona zarazkiem Salmonella jest głównym źródłem zakażenia tym czynnikiem w produkcji surowców i produktów spożywczych pochodzenia zwierzęcego. W regionach, gdzie mamy do czynienia z wysokim poziomem nosicielstwa, choć są one czasem trudne do oszacowania, pasze uważane są za drugorzędne, mniej istotne źródło zakażeń u zwierząt gospodarskich.

Bezpieczne żywienie
We wszystkich rozważanych przypadkach występuje możliwość zakażeń zwierząt Salmonella poprzez spożycie zanieczyszczonej paszy, co potwierdzają liczne badania. Z drugiej strony trzeba też stwierdzić, że najczęstsze serotypy Salmonella występujące u ludzi są rzadko izolowane z pasz przeznaczonych paszowy ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa w łańcuchu żywnościowym. W celu zapewnienia produkcji bezpiecznych mikrobiologicznie pasz rozporządzenie (WE) nr 183/2005 podkreśla, że producenci pasz powinni zastosować, wdrożyć i utrzymywać procedury oparte na zasadach GMP i systemie HACCP.

Warto też dodać, że na poziomie Unii Europejskiej pracuje się obecnie nad opracowaniem kryteriów mikrobiologicznych dla pasz, które w projektowanym dokumencie uwzględniają właśnie pałeczkę Salmonella. Proponuje się, ażeby przyjąć dla mieszanek paszowych kryterium: Salmonella nieobecna w 25 g badanej paszy przy n=5.

W opracowanym i wdrożonym do praktyki Krajowym Planie Urzędowej Kontroli Pasz przewidziano regularne badania pasz w kierunku Salmonella. I tak, w latach 2008-2010 zaplanowano do zbadania w ramach monitoringu urzędowego w skali kraju corocznie po około 2700 próbek pasz. Poza tym pobierane są próbki dla zwierząt gospodarskich w większości krajów europejskich, jednak niektóre z nich, wykrywane w paszach, występują stosunkowo często także u ludzi.

Obecnie ugruntował się już dosyć mocno pogląd, że przemysł w ramach rutynowej urzędowej kontroli i w innych okolicznościach, co powoduje, że całkowita liczba próbek pasz poddanych badaniom w naszym kraju w kierunku Salmonella jest znacznie wyższa. Na poziomie wytwórni pasz trzeba wiedzieć, że istnieją trzy podstawowe źródła zanieczyszczenia pasz pałeczką Salmonella:

• zewnętrzne przedprodukcyjne, niezależne od producenta, związane głównie z zanieczyszczeniem nabywanych materiałów paszowych
• wewnętrzne, zależne od producenta i warunków oraz technologii stosowanej w wytwórni pasz
• zewnętrzne poprodukcyjne, niezależne od producenta, związane głównie z obrotem gotowymi mieszankami paszowymi i żywieniem zwierząt.

W tej skomplikowanej sytuacji jedynym wyjściem z sytuacji jest zastosowanie podejścia systemowego, w ramach którego każdy indywidualny podmiot uczestniczący w łańcuchu produkcji mieszanek paszowych, ich obrotu i żywienia będzie podejmował odpowiednie działania według własnego systemu kontroli i zapewnienia bezpieczeństwa. Wydaje się, że przedstawione poniżej zasady eliminowania pałeczki Salmonella powinny być uwzględnione w produkcji mieszanek paszowych i innych pasz dla drobiu.

Dodany obrazek


Podstawowe zasady programu eliminowania pałeczek Salmonella z mieszanek paszowych i innych pasz dla drobiu
1. Mieszanki paszowe, materiały paszowe i inne pasze stosowane w produkcji drobiarskiej powinny być wolne od obecności pałeczek Salmonella. Minimalne kryterium bezpieczeństwa to: brak Salmonella w 25 g paszy. Fakt ten winien być w miarę możliwości potwierdzony atestem wydawanym przez producenta dla każdej partii produkcyjnej mieszanki.

2. Celem zapewnienia produkcji pasz wolnych od pałeczek Salmonella każdy wytwórca zobowiązany jest do opracowania i wdrożenia udokumentowanego programu eliminacji pałeczek Salmonella w procesie produkcyjnym. Powyższy program eliminacji powinien być opracowany, wdrożony i zweryfikowany przez wytwórcę oraz obejmować zasady dobrej praktyki (GMP) i system Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli (HACCP).

3. Za zapewnienie, że wyprodukowana mieszanka paszowa lub inna pasza jest wolna od pałeczek Salmonella, pełną odpowiedzialność ponosi producent danej mieszanki paszowej lub paszy.

4. Program eliminacji pałeczek Salmonella z pasz powinien podlegać sprawdzaniu przez odpowiednie organa nadzoru urzędowego w fazie opracowywania i wdrożenia, a następnie podczas stosowania na wszystkich etapach ich produkcji i wprowadzania do obrotu.

5. W ramach wdrożonego programu eliminowania pałeczek Salmonella wytwórca mieszanek paszowych i innych pasz dla drobiu powinien zapewnić prowadzenie systematycznych (np. 1 próbka na 100 ton wytworzonego produktu) badań laboratoryjnych w zakresie obecności pałeczek Salmonella. Masa badanej próbki paszy winna wynosić co najmniej 25 g. Zwiększenie liczby badanych próbek pierwotnych, np. do 5-10 z partii, zwiększa poziom bezpieczeństwa badanej partii paszy (badamy wtedy od 125 do 250 g pasz). Do wykrywania obecności pałeczek Salmonella zaleca się stosować tradycyjną metodę hodowlaną, która jest zawarta w odpowiedniej normie metodycznej (najczęściej norma PN EN ISO 6579 lub metody alternatywne). Dopuszcza się stosowanie metod alternatywnych, które zapewniają otrzymywanie porównywalnych wyników.

6. W przypadku stwierdzenia obecności pałeczek Salmonella w surowcach, mieszankach paszowych lub innych paszach dla drobiu przeprowadzić proces uzdatniania paszy przy zastosowaniu skutecznych metod i środków, określonych w zakładowych procedurach postępowania z wyrobem niezgodnym.

7. Po wykonaniu procesu uzdatniania zaleca się przeprowadzić powtórne badanie laboratoryjne wg pkt 5 celem upewnienia się, że proces uzdatniania spowodował pełną eliminację pałeczek Salmonella. W przypadku uzasadnionych podejrzeń, że dana pasza mogła być źródłem zakażenia drobiu, odpowiednie organa Inspekcji zobowiązane są do pobrania próbek z kwestionowanej partii paszy celem przeprowadzenia niezbędnych badań laboratoryjnych i potwierdzenia podejrzenia.

8. W przypadku stwierdzenia, że badana pasza zawiera pałeczki Salmonella, producent zobowiązany jest do działań korygujących i zapobiegawczych mających na celu:

a. określenie źródła zakażenia badanej paszy, szczególnie poprzez analizę i badanie całego cyklu produkcyjnego
b. ustalanie, czy producent opracował, wdrożył i stosuje procedury przewidziane w systemie (programie) kontroli Salmonella
c. podjęcie działań administracyjnych celem zapobieżenia występowaniu podobnych sytuacji w przyszłości.

9. Ważnym elementem w programie ograniczania występowania Salmonella w paszach jest zapewnienie odpowiednich warunków magazynowania w obrocie i gospodarstwie, ażeby zapobiegać możliwości powstawania i rozwoju wtórnych zanieczyszczeń pałeczką Salmonella.

10. Dobrym sprzymierzeńcem w eliminacji pałeczek Salmonella w nowoczesnej produkcji pasz powinno być zastosowanie w ich produkcji efektywnych czynników i środków kontroli, a mianowicie:

• ekspandowania i ekstruzji jako termoplastycznej obróbki;
• konserwantów paszowych (zakwaszaczy), hamujących namnażanie się i rozwój niepożądanych drobnoustrojów np. Salmonella;
• probiotyków, prebiotyków, enzymów paszowych i fitobiotyków.

11. Wzięcie pod uwagę powyższych elementów powinno sprawić, że wdrożenie opracowanego programu eliminacji pałeczek Salmonella w nowoczesnej technologii produkcji pasz ma duże szanse powodzenia.




Zdjęcie
monikakow79
gru 17 2015 13:22

Obecnie ogromna wagę przywiązuje się do kwestii czystości budynków gospodarczych i inwentarskich oraz problematyce dezynfekcji przestrzeni i wody. Wielu hodowców zdaje sobie sprawę z tego, iż rzutuje to na późniejsze efekty w produkcji. Bardzo wiele od tego zależy. jeśli ktoś chciałby szerzej porozmawiać na ten temat polecam kontakt z firmą Redis, której mottem przewodnim jest dbałość o warunki w jakich hodowane są zwierzęta.

  • Raportuj